Miaka 50 ya uhuru uchumi unakua, huku umasikini ukizidi kuongezeka!

Baba wa Taifa, mwalimu Julius Nyerere

Abeid Aman Karume, Rais wa Kwanza wa Zanzibar

BISHOP J. HILUKA

Dar es Salaam

WIKI iliyopita niliandika makala yenye kichwa cha habari “Miaka 50 ya uhuru, kiwango cha elimu mmh”, iliyoibua hisia tofauti kwa wasomaji, baadhi wakikubaliana nami na wengine wakionesha kunishangaa eti kwa kutoyaona mazuri ya nchi hii.

Walionishangaa walinilaumu kwa kuandika mambo ambayo kwa mtazamo wao ni ya kupotosha huku wakiniuliza endapo ningechaguliwa kuwa rais au waziri ningefanya nini? Msomaji mmoja alinipigia simu kuonesha jinsi alivyokerwa na jinsi nilivyowasilisha suala la kukosekana kwa uzalendo kwa viongozi wetu.

Naomba niweke bayana kwamba kila mtu ana mitazamo yake katika mambo mbalimbali, nilichoandika ulikuwa mtazamo wangu binafsi na wala sitaandika anavyofikiri mwingine au kwa utashi wa mtu mwingine. Lakini nitazidi kusisitiza kuwa hapa tulipofika ni kwa sababu ya kukosekana uzalendo.

Nchi hii imeingiwa na ugonjwa mbaya sana wa mmong'onyoko wa misingi ya utawala bora, umoja na mshikamano wa kitaifa; maadili na utu wema, jambo linalowatumbukiza walio wengi katika umaskini.

Huko nyuma tulizoea kuambiwa kuwa ‘cheo ni dhamana’ na kwamba ‘uongozi ni utumishi’, lakini siku hizi kupata cheo ni kuula! Neno 'kuula' limeanza kama lugha ya mtaani ambayo ina tafsiri pana kidogo. Moja ya tafsiri ni 'mambo kuwa mazuri (kunyooka)'.

Bahati mbaya tumefika mahala tumejisahau kabisa, wala hatukumbuki tena kwamba cheo ni dhamana. Kwa miaka ya hivi karibuni wazo la cheo ni dhamana limepotelea mbali na kusahauliwa kama lilivyosahauliwa Azimio la Arusha. Tunawezaje kupata viongozi wazuri kama kila mmoja anafikiri nafasi aliyonayo ni haki yake, ni mali yake, na ni stahili yake?

Zama hizi mtu anaruhusiwa kuwa na kampuni na akajipa tenda ya kutoa huduma ofisini kwake, anaruhusiwa kutembea dunia nzima kwenye makongamano na warsha kwa kutumia hela za wananchi, ukiwa na cheo kikubwa utawapa ajira watoto na dugu zako wote ofisi waipendayo.

Zama hizi mtumishi wa umma anajengewa nyumba ya kuishi ya thamani ya mabilioni ya shilingi na akikaribia kustaafu anakopeshwa kwa vimilioni vichache, pia ni zama ambazo kufikishwa mahakamani kwa ubadhirifu inategemea umekwapua kiasi gani, kama ni kikubwa, dola yenyewe inatamka kuwa hukamatiki!

Ni zama ambazo ukiwa mtumishi wa umma mwenye cheo kikubwa unaweza kusomesha mwanao nchi yoyote uitakayo bila mawazo ya karo, si hivyo tu kutibiwa nje si kwa magonjwa ya moyo tu bali hata mafua, muhimu cheo kizuri cha kuhudumia umma.

Wakati tukijiandaa kwa maadhimisho ya miaka hamsini tangu kupata uhuru wa kisiasa, inasikitisha kuona kwamba, sehemu kubwa ya utajiri na rasilimali ya Tanzania iliyopaswa kuwa ni kwa ajili ya mafao ya wengi, inaendelea kuwanufaisha watu wachache ndani ya jamii, kinyume kabisa na mipango na mikakati iliyowekwa na waasisi wa Taifa hili, wakati wa kupigania uhuru; misingi ya uadilifu, uzalendo na umoja wa kitaifa inazidi kumong'onyoka siku hadi siku, hali ambayo inasababisha kustawi kwa ubinafsi, ufisadi na kinzani za kijamii.

Kumong'onyoka kwa misingi ya utawala bora; umoja na mshikamano wa kitaifa, maadili na utu wema; uzalendo, utu na heshima ya kila Mtanzania na wala si mali anayomiliki, kumesababisha Watanzania wachache kuendelea kufaidika na rasilimali ya nchi, wakati kundi kubwa la watu likiendelea kuogelea katika dimbwi la umaskini, ujinga na maradhi.

Yote haya yamesababishwa na kukosekana kwa uzalendo, jambo linalofanya kundi dogo la watu kufaidi utajiri wa rasilimali na madini wa nchi hii, wakati kuna mamilioni ya watu wanakufa kwa njaa, magonjwa na umaskini katika nchi yenye utajiri wa maliasili na madini ambazo, kimsingi zinapaswa kuwa ni kwa ajili ya mafao ya wengi.

Tanzania kadiri ya vigezo vya Mashirika ya Fedha ya Kimataifa ni kati ya nchi masikini zaidi duniani, lakini imekuwa na mvuto mkubwa kwa wawekezaji kutoka sehemu mbalimbali za dunia, wanaokimbilia nchini kutafuta madini.

Katika kipindi cha miaka mitano iliyopita, Tanzania imefanikiwa kuuza dhahabu yenye thamani ya zaidi ya dola bilioni mbili nukta tano, lakini, cha kushangaza imeambulia dola millioni mbili nukta saba, hali inayoonesha kimsingi, ukosefu wa haki na usawa katika soko la kimataifa. Matajiri wanaendelea kufaidika na mikataba ya madini, wakati kuna mamillioni ya watu wanaokufa kwa baa la njaa, umaskini na magonjwa, katika maeneo haya yenye rasilimali na utajiri mkubwa kiasi hiki.

Kukosekana kwa uzalendo kumesababisha hata ndani ya nyumba za ibada; kwa maana ya Makanisa na Misikiti, harufu ya ufisadi inasikika hali ambayo inadunisha mchakato mzima wa kutafuta haki na usawa katika soko la kimataifa, kwa ajili ya mafao ya wengi.

Baadhi ya watu wanaendekeza rushwa na ufisadi; maadui wakuu wa haki na usawa kama alivyobainisha Mwalimu Nyerere wakati fulani. Masuala haya yameleta mpasuko wa kijamii ambao kwa sasa ni hatari kubwa kwa ustawi na maendeleo ya Watanzania.

Mikataba ya madini, imeendelea kuwanufaisha wawekezaji kutoka nje ya nchi na wananchi wa Tanzania kuendelea kuogelea katika umasikini wa kipato, licha ya kuzungukwa na utajiri wa rasilimali. Uchumi wa Tanzania utaendelea kudidimia, ikiwa kama hatutarudisha uzalendo wa kuipenda nchi yetu.

Rushwa na ufisadi vinaendelea kuota mizizi katika mioyo ya watu, jambo ambalo itakuwa vigumu kulifuta kwa kipindi kifupi, kama ilivyo dhana ya udini, iliyoibuliwa na baadhi ya wanasiasa kwa mafao yao binafsi.

MANUEL PINTO DA COSTA: Arudi madarakani baada ya kutawala miaka ya 70 kwa ‘mkono wa chuma’

Manuel Pinto da Costa

SAO TOME

MWISHONI mwa wiki iliyopita imeshuhudia wapiga kura nchini Sao Tome na Principe wakimchagua kiongozi wa wakati wa uhuru wa Taifa hilo dogo la Afrika Magharibi kuwa Rais wao.

Manuel Pinto da Costa, mchumi wa ‘Ki-Marxist’ mwenye umri wa miaka 75, ambaye alitawala visiwa hivyo kwa 'mkono wa chuma' kwa miaka 15 baada ya uhuru kutoka kwa utawala wa mkoloni wa Kireno mwaka 1975.

Ulikuwa ni uchaguzi wa amani siku ya Jumapili iliyopita katika visiwa vya Sao Tome na Principe wakati wa duru ya pili ya uchaguzi wa rais uliomuingiza madarakani kiongozi huyo wa zamani wa wakati wa uhuru wa taifa hilo dogo lililopo Afrika Magharibi.

Tangu kuanzishwa kwa mfumo wa vyama vingi mwaka 1991, Rais amegawana madaraka na Waziri Mkuu.

Pinto da Costa, mwenye umri wa miaka 75, amepata ushindi mwembamba dhidi ya mgombea kutoka chama cha Waziri wake mkuu katika duru ya pili ya uchaguzi siku ya Jumapili iliyopita. Mgombea aliyeshindwa, Evaristo Carvalho, ambaye ni Spika wa Bunge la nchi hiyo alipata asilimia 47 ya kura.

Hakuna tukio baya lililoripotiwa wakati vituo vya kupigia kura vya taifa hilo la visiwa vidogo kufungwa ilipotimu saa 12:00 jioni kwa saa za huko. "Mchakato wa kupiga kura upo kila mahali, katika Sao Tome na nje ya nchi. Kazi ya kuhesabu kura imeanza," alisema msemaji wa tume ya uchaguzi, Joao Ramos alipokuwa akizungumza na vyombo vya habari.

Watu karibu watu 92,000 walipiga kura, kutoka kwenye idadi ya watu wa nchi hiyo ambayo ni 200,000. Baadhi ya watu 30,000 walijitoa katika raundi ya kwanza mnamo Julai 17 na vijiji vitano vilianzisha mgomo wa kupiga kura katika maandamano kupinga hali duni ya maisha katika visiwa.

Hata hivyo, Shirika la Utangazaji la Uingereza (BBC) kupitia kipindi chake cha Network Africa limeelezwa kuwa wakazi wengi wa visiwa hivyo wapatao 165,000 ni vijana na hawana kumbukumbu za enzi za utawala wa chama kimoja wa da Costa.

Lakini wanatarajia Rais Mteule kuweka shinikizo kadhaa kwa serikali inayoongozwa na Waziri Mkuu Patrice Trovoada – kutatua baadhi ya matatizo ya nchi. Kampeni za Pinto da Costa zililenga katika utengamano wa kisiasa na aliahidi kupambana na ufisadi uliosambaa.

Visiwa vya Sao Tome na Principe, vilivyokuwa mwanzoni wazalishaji wa kwanza kwa kakao vina utajiri wa mafuta na uzalishaji wa kibiashara utaanza miaka michache ijayo.

Hata hivyo umezuka mjadala juu ya namna gani matumizi yake yatafanyika na kusababisha hali tete ya kisiasa.

Historia ya da Costa:

Manuel Pinto da Costa amezaliwa mnamo 5 Agosti 1937, ni mchumi na mwanasiasa ambaye aliwahi kuwa Rais wa kwanza wa nchi hiyo baada ya uhuru. Amechaguliwa tena katika uchaguzi wa Agosti 2011 kutumikia muhula wa pili. Anatarajiwa kuanza rasmi madaraka hayo mnamo 3 Septemba 2011.

Akiwa mkuu wa nchi hiyo baada ya uhuru mwaka 1975 hadi 1991, aliongoza kwa kusimika mfumo wa ujamaa wa chama kimoja cha siasa cha Movement for Liberation of Sao Tome and Principe (Kireno: Movimento de Libertação de São Tomé e Príncipe, MLSTP). Pia aliwahi kuwa waziri mkuu mara mbili, mara ya kwanza chini ya rais wa kwanza wa kidemokrasia wa nchi, Miguel Trovoada.

Alipata elimu katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Ujerumani (Ujerumani Mashariki), na anaongea kwa ufasaha lugha za Kireno na Kijerumani.

Hadi miaka ya mwanzo ya 1990, chama chake (MLSTP) kiliimarisha mahusiano ya kina na Angola na chama tawala cha MPLA, kwa Pinto da Costa mwenyewe alifurahia zaidi uhusiano wa kirafiki kati yake na Jose Eduardo dos Santos, Rais wa Angola, wakipanua zaidi urafiki wao wa wakati wao walipokuwa vijana.

Mwaka 1991, ulipohalalishwa mfumo wa vyama vingi na kufuatiwa na uchaguzi wa kwanza chini ya mfumo wa kidemokrasia, Pinto da Costa hakugombea uchaguzi na badala yake alitangaza kustaafu siasa.

Chama chake cha MLSTP hakikuwa na mgombea mbadala wa Pinto da Costa na kumfanya Travoada Miguel achaguliwe kuwa rais bila kupingwa. Pamoja na kauli yake ya awali ya kustaafu siasa, Pinto da Costa alirejea kugombea katika uchaguzi wa 1996, lakini alishindwa kwa ushindi mwembamba na Trovoada kwa kupata asilimia 47.26 ya kura zote. Mwaka 2001, aligombea tena dhidi ya Rais anayemaliza muda wake, Fradique de Menezes, ambaye alishinda kwa wingi wa kura katika raundi ya kwanza.

Pinto da Costa alichaguliwa kuwa kiongozi wa chama cha MLSTP mnamo Mei 1998. Alijiuzulu katika chama mnamo Februari 2005 na Guilherme Posser da Costa alichaguliwa kushika nafasi yake.

Katika uchaguzi wa mwezi Julai 2011, Pinto da Costa aliingia kwenye kinyang'anyiro kama mgombea binafsi. Alishinda uchaguzi katika duru ya kwanza lakini akishindwa kupata asilimia zinazotosha kuchukua madaraka.

Katika duru hiyo alipata asilimia 35.58 ya kura baada ya kampeni zake za uchaguzi kulenga kuwepo haja ya utulivu katika taifa ambayo alidai kuwa limeshuhudia mawaziri wakuu 18 wakiwa madarakani katika miaka 21 tu baada ya nchi kuingia katika mfumo wa vyama vingi mwaka 1990. Pia aliahidi kupambana na ufisadi mkubwa ambao umedumaza maendeleo ya kiuchumi ya Sao Tome.

Mpinzani wake, Carvalho, mwenye umri wa miaka 70, alipata asilimia 21.74 ya kura katika duru ya kwanza ya uchaguzi, ni mwanachama wa chama cha Independent Democratic Action (Kireno: Acção Democratica Independente, ADI). Pia aliahidi kupambana na rushwa kama ahadi ya ilani yake muhimu.

Chini ya sheria ya Sao Tome, rais anayemaliza muda wake, Fradique de Menezes, ambaye alichaguliwa kwa mara ya kwanza mwaka 2001 na kuchaguliwa tena mwaka 2006, hawezi kugombea kwa mara ya tatu.

Katika tukio linalosemekana kutohusiana na siku ya kupiga kura ya Jumapili, mtu mmoja mwenye umri wa miaka 37 alipigwa risasi na kuumizwa katika mguu na walinzi wa Waziri wa Vijana na Michezo wa Sao Tome, Abnildo d'Olivera.

Katika raundi ya pili ya marudio ya uchaguzi mnamo tarehe 7 Agosti, da Costa alimshinda mpinzani wake, Evaristo Carvalho kutoka chama tawala cha Independent Democratic Action, kwa kupata asilimia 58 ya kura.

Wakati wa kampeni zake zilizolenga haja ya siasa za utulivu na ahadi za kukabiliana na ufisadi mkubwa. Jitihada zake zilipata sapoti kubwa kutoka kwa wagombea wengine wakubwa, akiwemo Waziri Mkuu wa zamani, Maria das Neves, ambaye alidai kuwa "mpango wa Pinto da Costa utaleta matumaini zaidi kwa nchi yetu".

Baadhi ya wachambuzi wa mambo, hata hivyo, walionesha wasiwasi wao kwamba ushindi wa rais huyo wa zamani unaweza kurejesha enzi za utawala wa kimabavu ulioonekana katika kipindi chake cha zamani cha madaraka.

Makala haya yameandaliwa na Bishop J. Hiluka kwa msaada wa vyanzo mbalimbali vya habari vya kimataifa.

Miaka 50 ya uhuru wetu, kiwango cha elimu mmh!

 Waziri wa Elimu na Mafunzo ya Ufundi, 

Dk. Shukuru Kawambwa

 Minara pacha ya Benki Kuu (BOT)

Ndege ya Rais aina ya Gulfstream 550

BISHOP J. HILUKA

Dar es Salaam

“KUMBE wewe ndiyo Bishop? Ninasoma sana makala zako... una upeo mkubwa mwanangu, siyo huyu rafiki yako hana akili! Kakosa hata nafasi ya ualimu?” ananiambia mama Beka, mkazi wa Kinondoni, mara baada ya kutambulishwa kwake na mwanaye ambaye ni rafiki yangu.

Kauli yake imenifanya kuandika makala nyingine kuhusu elimu. Nimewahi kuandika makala kadhaa kuhusu mfumo wetu wa elimu na sikuwa na sababu ya kuendelea kuandika kuhusu elimu. Ikizingatiwa kuwa hivi karibuni ilitolewa ripoti ya utafiti kuhusu elimu na Shirika la Utafiti la Uwezo, ambapo Tanzania tunazidiwa na jirani zetu, Kenya na Uganda.

Naamini wengi wameisoma ripoti hiyo, binafsi sikupata nafasi ya kuisoma na sielewi wametoa sababu zipi za kudorora elimu yetu, lakini kwa kauli kama ya mama Beka, naamini sababu zipo wazi kabisa.

Kwanza nakubaliana na wanaosema kuna tofauti kubwa sana ya wasomi wa sasa na wa zamani, hasa waliosoma enzi za utawala wa kikoloni na miaka michache baada ya uhuru. Katika kipindi hicho, japo elimu ilikuwa bidhaa adimu kwa wananchi wazawa, waliobahatika kusoma walisomesheka na kuwa watu muhimu sio tu katika ulingo wa ajira lakini hata katika jamii zao.

Kwa kweli huwezi kumlinganisha mhitimu wa darasa la saba wa leo na yule wa wakati huo kwa kuwa mfumo wa elimu uliopo sasa umechakachuliwa sana. Tumefika mahala mtu aliyekosa kuchaguliwa kwenye chaguzi zingine ndio anayejiunga na ualimu! Ndio maana hata mama Beka anamshangaa mwanaye kukosa hata nafasi ya ualimu?

Imesemwa kuwa athari ya mwalimu aliyefeli inajidhihirisha hata kwa wale anaowafundisha, kwa kuwa hawatokuwa na upeo mkubwa, matarajio yao yatakuwa madogo, na nchi itazidi kuwa masikini kwani itakuwa na idadi kubwa ya watu wasiojiweza na wenye uwezo mdogo wa kujikwamua kimaisha. Mwalimu aliyefeli hawezi kujiamini anapofundisha na aghlabu hawezi kukidhi mahitaji ya wanafunzi hasa wale wenye uwezo mkubwa wa kuhoji mambo ambao mara nyingi huitwa wasumbufu na walimu wasiojimudu.

Kwa muda mrefu, vyuo vya ualimu nchini vimekuwa vikidahili wanafunzi wenye alama za chini kusomea ualimu ikiwa ni mojawapo ya mikakati ya serikali kukabiliana na uhaba wa walimu shuleni. Na hivi karibuni Waziri wa Elimu na Mafunzo ya Ufundi, Dk. Shukuru Kawambwa, alikiri bungeni kuwa ili kupunguza tatizo la uhaba wa walimu, vyuo hivyo vimekuwa vikiwapokea hata wanafunzi waliopata daraja la nne!

Mi' nadhani, utaratibu wa kudahili wanafunzi wasio na sifa stahiki kwa kisingizio cha kukabiliana na uhaba wa walimu shuleni una athari zaidi kuliko manufaa. Kwanini taaluma ya ualimu iendelee kuwa kapu la kuwapokea watu wasio na uwezo? Walimu wa aina hii tunaowaamini kufundisha wanetu, ni kweli wanawajengea ufahamu wanafunzi kuhusu rasilimali zao?

Takwimu zilizomo katika kitabu cha Takwimu za Msingi za Elimu Tanzania (BEST) kilichotolewa mwaka 2007 zinaonesha kuwa hadi mwaka huo, Tanzania ilikuwa na walimu 2663 tu waliothibitishwa kati ya walimu 18,463 waliokuwa wakifundisha!

Hivi kweli wanafunzi wanaohitimu katika ngazi mbalimbali za elimu wanafahamu kuwa wamekwenda shule ili wazifahamu rasilimali zao na matumizi yake? Mi' nadhani tatizo liko kwa viongozi wa sasa kukosa uzalendo na kupenda kujilimbikizia mali! Kwani hadi miaka ya tisini kiwango cha elimu kilikuwa bora japo nafasi zilikuwa chache!

Viongozi wabinafsi hushindwa hata kupanga vipaumbele kwa maslahi ya taifa. Sidhani kama ununuzi wa ndege ya rais na rada lilikuwa jambo muhimu zaidi kuliko kujenga vituo vya afya, madarasa ya kutosha, maabara na kadhalika. Siamini kama ujenzi na baadaye ukarabati wa ukumbi mpya wa Bunge ulikuwa muhimu kuliko kuweka madawati kwenye shule zote za msingi nchi nzima! Au ujenzi wa minara pacha ya BOT ulikuwa muhimu kuliko kuboresha mazingira ya kazi kwa walimu na askari wanaoishi kwenye nyumba ambazo hazijakarabatiwa tangu alipoziacha mkoloni!

Kufifia kwa utaifa, uzalendo na uwajibikaji ndiyo chanzo kikuu cha mambo kwenda ovyoovyo katika nchi hii japo tunajisifu kufikia miaka hamsini ya uhuru huku tukiwa tumefanikiwa kuanzisha sekondari katika kila kata, shule ambazo hazina walimu wala maabara na hakuna kiongozi yeyote ambaye anasomesha watoto wake huko!

Enzi zile tulikuwa tunasoma na watoto wa viongozi wa juu serikalini, wakiwemo watoto wa marais! Siku hizi hakuna kitu kama hicho! Viongozi wote wanasomesha watoto wao katika shule bora za binafsi, zenye walimu wazuri. Unategema kutakuwa na walimu bora kwenye shule za walalahoi?

Sawa tumefanikiwa kuongeza shule za sekondari zinazoingiza wanafunzi wengi kidato cha kwanza, lakini vipi kuhusu ubora wa elimu? Mi' nadhani kujisifu kwa kujenga sekondari nyingi zinazopokea wanafunzi wengi bila kujali ubora wa elimu wanayoipata ni kufilisika kimawazo.

Kama ulikuwa na wanafunzi 10 wakashinda 2, hapa hakuna sifa ya ubora. Na mwaka unaofuatia ukawa na wanafuzi 30 wakashinda 5 bado hakuna Ubora. Wanaohesabu ushindi wa watoto toka wawili kwenda watano kuwa ni ongezeko basi tumefilisika kwa sababu kuna watoto ishirini na tano wameshindwa kwenda mbele!

Unapokuwa 'bachela' utapika chakula kwa kiwango cha kukutosha wewe na upimaji wa shibe lazima uwe kwa mtu mmoja, lakini huwezi kuhesabu mafanikio kwa kupika chakula kingi wakati hali halisi inasema umepika chakula hicho kwa sababu ya ongezeko la wageni. Jambo la msingi ni kupima malengo ya ongezeko lenyewe kama watu wote wamekula na kushiba.

0755 666964

bjhiluka@yahoo.com

ISAIAS AFEWERKI: Serikali yake yajiunga tena Igad ili kuepuka kutengwa kimataifa

Isaias Afewerki

ASMARA

Eritrea

ERITREA ni nchi ya Afrika Kaskazini-Mashariki. Upande wa Magharibi imepakana na Sudan, upande wa Kusini imepakana na Ethiopia, na Kusini-Mashariki kuna nchi ya Djibout. Mashariki na Kusini-Mashariki Eritrea ina pwani ndefu ya Bahari ya Shamu. Eneo hili hujulikana pia kama Pembe ya Afrika. Nchi hii inaongozwa na Isaias Afewerki tangu ilipojikomboa kutoka Ethiopia mwaka 1991.

Jina la nchi hii lilitungwa mnamo mwaka 1890 na wakoloni wa Italia kutokana na neno la Kigiriki "erythraia" linalomaanisha “bahari nyekundu”. Hii ni kwa sababu Bahari ya Shamu iliitwa "Sinus Erythraeus" na mabaharia Wagiriki au “Mare Erythraeum” kwa Kilatini na Waroma wa kale – maana yake ni "bahari nyekundu" – tazama Kiingereza “Red Sea”.

Eritrea imeruhusiwa kujiunga tena na shirika la maendeleo la Afrika Mashariki, Igad, baada ya kujitoa kama mwanachama mwaka 2006.

Katibu mtendaji wa Igad, Mahboub Maalim, ameiandikia serikali ya Eritrea kuiarifu kuwa ombi lake la kutaka kujiunga tena limekubalika na watapokewa na wanachama kwa moyo mkunjufu.

Utawala wa mjini Asmara uliamua kufuta uanachama wake wa Igad baada ya mahasimu wao Ethiopia kutuma majeshi yake nchini Somalia kupambana na vikosi vya umoja wa mahakama ya Kiislamu waliokuwa wanatawala sehemu kubwa ya Kusini mwa nchi hiyo.

Mwezi uliopita Igad ilipendekeza kwa Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa liiwekee vikwazo serikali ya Eritrea kufuatia vitendo vyake vya kushirikiana na kundi la wapiganaji wa Al Shabaab wanaoipinga serikali ya mpito ya Somalia.

Wadadisi wanasema huenda utawala mjini Asmara umeamua kujiunga tena na Igad ili kuepuka mikakati ya jumuiya ya kimtaifa kuitenga au kuiwekea vikwazo.

Wiki iliopita tume maalum inayochunguza utekelezaji wa vikwazo vya kuingiza silaha nchini Somalia, ilidai kwenye ripoti yake kuwa Eritrea ilihusika na mpango wa kushambulia mkutano wa viongozi wa nchi wanachama wa Umoja wa Afrika uliofanyika mwezi Januari mwaka huu.

Ingawa mpango huo ulitibuliwa na vyombo vya usalama nchini Ethiopia, tume hiyo ilisema harakati za Eritrea za kuhujumu usalama katika eneo la Afrika Mashariki ikishirikiana na wanachama wa Al Shabaab zipo wazi.

Hata hivyo serikali ya Eritrea imekanusha madai hayo na badala yake kunyooshea mahasimu wao Ethiopia ambao wanasema ndio chanzo cha uvumi huo.

Uhusiano kati ya Eritrea na Ethiopia upo katika hali mbaya kufuatia mzozo wao kuhusu umiliki wa mji wa Badme ulioko kwenye mpaka wa nchi hizo mbili. Licha ya mahakama ya kimataifa kuamua kuwa mji huo upo nchini Eritrea, utawala wa Addis Ababa umekataa kutii amri ya mahakama hiyo.

Historia ya Afewerki

Isaias Afewerki amezaliwa mjini Asmara, tarehe 2 Februari 1946. Ni Rais wa kwanza na wa sasa wa Eritrea, aliyeongoza kundi la Eritrean People's Liberation Front hadi kupata ushindi kwa watu wa Eritrea katika kujikomboa mnamo Mei mwaka 1991, hivyo kumaliza miaka 30 ya mapambano ya ukombozi wa silaha waliyoyaita kwa jina la "Gedli".

Maisha ya awali na kuingia madarakani

Afewerki alijiunga na Eritrean Liberation Front (ELF) mwaka 1966, na mwaka uliofuata alipelekwa China kupata mafunzo zaidi ya juu ya kijeshi. Miaka minne baadaye aliteuliwa kuwa kamanda wa jeshi la ELF. Hata hivyo, akitoa sababu ya tofauti ya kiitikadi, yeye na kikundi kidogo cha wapiganaji walijitenga na ELF na kuanzia kikundi kingine cha Eritrean People's Liberation Front (EPLF).

Ilipoonekana wazi kuwa EPL ilielekea kusambaratika, EPLF kiliungana na makundi mengine mawili ambayo yalikuwa yamejitenga kutoka ELF kabla: kundi la PLF1, lililoongwa na Osman Saleh Sabbe, na kundi lingine lililojulikana kama OBEL.

Mwaka 1976, EPLF ilijimega kutoka kundi la Sabbe baada ya kutia saini makubaliano ya umoja na ELF (Mkataba wa Khartoum). Isaias Afewerki ndiye aliyekuwa kiongozi wa EPLF wakati wa harakati za muda mrefu kwa ajili ya uhuru wa Eritrea ambao hatimaye ulipatikana baada ya miaka 30 ya mapambano ya silaha.

Mwezi Aprili 1993, Umoja wa Mataifa ulisimamia kura ya maoni kuhusu uhuru, na mwezi uliofuata Eritrea ilitangazwa huru. EPLF ilijibadili jina na kuwa People's Front for Democracy and Justice (PFDJ) mnamo Februari 1994 kama sehemu ya maandalizi yake ya kujikaribisha yenyewe kuwa chama cha siasa katika Eritrea ya kidemokrasia.

Hata hivyo, kutokana na ukweli kwamba Eritrea ilijikuta kwenye vita kutokana na mgogoro wa mpaka na Ethiopia tangu mwaka 1998, wakaandaa Katiba ya Eritrea na utekelezaji wake umewekewa muda usiojulikana. Lakini bado PFDJ inatawala Eritrea.

Mwaka 2001, kundi lililoundwa na maafisa 15 wa juu wa serikali, lililojulikana kama G-15, lilitoa barua ya wazi kuikosoa serikali ya Isaias Afewerki kuwa ipo "kinyume cha sheria na katiba" na kutoa wito kwa ajili ya utekelezaji wa katiba iliyotayarishwa. Hata hivyo, maombi yao hayakufaulu na wawanachama wa kundi la G-15, kumi na mmoja kati yao wakawekwa kizuizini nchini Eritrea na bado hawajashtakiwa.

Baada ya Uhuru

Baada ya uhuru wa Eritrea mwaka 1991 na mwaka 1993 baada ya kura ya maoni, Afewerki akawa mkuu wa nchi wa kwanza. Katika miaka ya kwanza ya utawala wake katika serikali hii mpya, taasisi ya utawala iliwekwa katika muundo. Hii ni pamoja na marekebisho ya miundo ya utawala kutoka juu hadi chini na mfumo wa mahakama ya muda iliyochaguliwa kupanua mfumo wa elimu katika mikoa mingi iwezekanavyo.

Mnamo Novemba 1993, Rais aliamuru kufungwa kwa askari wastaafu waliopigana vita vya ukombozi kwa kuandamana kuhusu hali ya maisha magumu katika kambi ya kijeshi. Shirika huru pekee la haki za binadamu lilifungwa. Mwaka 1997, Rais aliamuru kufungwa kwa mashirika yote ya maendeleo ya kimataifa kufanya kazi katika nchi hiyo.

Uchaguzi wa rais, ulipangwa kuwa mwaka 1997, lakini haikutokea na Eritrea bado ni ya chama kimoja, ikitawaliwa na People's Front for Democracy and Justice (PFDJ), chama pekee kilichoruhusiwa kufanya kazi. Mwezi Mei 2008, Afewerki alitangaza kuwa uchaguzi utaahirishwa kwa “miongo mitatu au minne” au zaidi.

Pia mwaka 1998 mgogoro wa mpaka na nchi jirani ya Ethiopia ulioashiria barugumu la vita kamili. Mnamo Septemba 2001, Afwerki alitoa amri ya kukamatwa kwa wanachama kumi na mmoja wa ngazi za juu zaidi katika utawala wake, wengi wao wakiwa ni rafiki zake wa karibu na wenzake aliopigana nao pamoja bega kwa bega vita vya ukombozi kwa karibu miongo minne. Walikamatwa kwa 'kutuhumiwa uhaini', wakapewa adhabu ya kifo kwa kutoa wito wa mageuzi ya kidemokrasia.

Aina zote za vyombo vya habari mpaka sasa vinadhibitiwa na serikali. Eritrea ni nchi pekee ya Afrika kutokuwa na vyombo vya habari vya binafsi. Mwaka 2009, Waandishi Wasiokuwa na Mipaka waliiweka Eritrea katika nafasi ya chini kabisa katika orodha ya nchi katika Ripoti ya Uhuru wa Habari, nyuma ya Korea Kaskazini.

Makala haya yameandaliwa na Bishop J. Hiluka kwa msaada wa vyanzo mbalimbali vya habari vya kimataifa.

Hili la samaki wa sumu, wahusika wawajibike

 Katibu Mkuu wa Wizara ya Afya na 

Ustawi wa Jamii, Blandina Nyoni

 Samaki aina ya Mackerel

BISHOP J. HILUKA

Dar es Salaam

HII taarifa kuhusu samaki wenye sumu imetushtua na kutuogofya watu wengi. Kwanza niliposikia kwa mara ya kwanza nilidhani ni mzaha, lakini baada ya kusikia tangazo la tahadhari likitolewa na Wizara ya Afya na Ustawi wa Jamii, kuwataka wananchi washiriki msako kuhusu kusambazwa kwa zaidi ya kilo 1,000 za samaki wenye sumu sehemu mbalimbali za nchi, nilijikuta nikichanganyikiwa.

Ndiyo nilichanganyikiwa! Nilichanganyikiwa kwa kuwa familia yangu wanapenda sana kula samaki, si hivyo tu bali hata hii taarifa ya wizara iliyotolewa Jumatatu wiki hii jijini Dar es Salaam, imeeleza kuwa samaki hao ni sehemu tu ya tani takriban 125 (kilo 124,992) zilizoingizwa nchini kutoka Japan, na kwamba Serikali imeanza msako mkali kuwatafuta samaki hao, lakini ikaonesha wasiwasi kwamba juhudi hizo huenda zisizae matunda kwa kuwa sehemu ya shehena hiyo imeshaingia sokoni!

Mpaka hapa tayari kila atakayesoma makala yangu ataelewa kwa nini nilichanganyikiwa. Hapa ninajaribu kuyaangalia majaaliwa ya Watanzania waliokwishakula na watakaokula samaki hawa. Uchunguzi wa awali unaonesha kuwa samaki hao tayari wameingizwa katika masoko ya Dar es Salaam na Morogoro.

Taarifa hiyo ilisema kuwa athari za sumu inayohofiwa kuwapo kwenye samaki hao ni ya mionzi ya nyuklia ambayo kimsingi hujitokeza taratibu katika mwili wa binadamu.

Taarifa hiyo iliendelea kueleza kuwa samaki hao aina ya 'Mackerel' waliingizwa nchini na kampuni ya Alphakrust Ltd ya Dar es Salaam kutoka kampuni ya Kaneyama Corporation ya Chiba, Japan. Samaki hao walisafirishwa kupitia Bandari ya Yokohama, Japan na kuingia nchini kupitia Bandari ya Dar es Salaam, na inaonesha waliingizwa baada ya kukidhi masharti ya kisheria na taratibu zilizowekwa!

Hapa kuna maswali ya kujiuliza; masharti ya kisheria na taratibu zipi zilizozingatiwa katika kuingiza samaki hao? Hivi hadi lini nchi yetu itaendelea kufanywa dampo la bidhaa mbovu? Eti samaki hao waliruhusiwa kuingizwa nchini kwa kibali cha TFDA namba TFDA11/F/IPER/0896, cha Julai 11 2011. Je, ni kweli hakuna viashiria vya rushwa katika sakata hili?

Inaeleweka wazi kuwa samaki na mboga zitokazo Japan zimechafuliwa na mionzi ya nyuklia, na inasikitisha sana kuona watu wanaagiza vyakula 'vya baharini' kutoka Japan kwa wakati huu, huku Mamlaka ya Chakula na Dawa (TFDA) ikiruhusu ziingizwe nchini. Inamaana tumeshindwa hata kutumia busara tu ya binadamu wa kawaida?

Hapa sielewi, hili ombi la Wizara ya Afya na Ustawi wa Jamii kuwaomba wananchi kutoa ushirikiano kwa Mamlaka ya Chakula na Dawa (TFDA), Idara za Afya za Mikoa ya Dar es Salaam na Morogoro na Jeshi la Polisi, ili samaki waliobaki wapatikane ni nini kama si kiini macho? Ushirikiano upi inautaka mamlaka iliyosababisha uzembe na wala hatuoni wahusika kuwajibika? Kwa nini wahusika wasiwajibike kwanza?

Taarifa ya Katibu Mkuu wa Wizara ya Afya na Ustawi wa Jamii, Blandina Nyoni, ilisema kuwa hadi kufikia Jumapili asubuhi, kiasi cha samaki wenye uzito wa tani 123.673, kati ya tani 124.992 walioingizwa nchini, walipatikana na kuzuiliwa katika maghala ya kampuni ya Alphakrust Ltd. Nyoni alisema wizara yake iliiagiza TFDA kuchukua hatua za haraka za kuzuia usambazaji wa samaki hao hadi uchunguzi utakapokamilika.

Hivi kama Japan yenyewe imepiga marufuku samaki hao kusambazwa kwenye maeneo mengine ya nchi yao, iweje sisi bila hata wasiwasi tunaingiza bidhaa kutoka mji huo? Kama balaa hilo la mionzi lingetokea nchini mwetu hata pini tusingeweza kuuza nje, hivi tunawaogopa hawa wakubwa mpaka kiasi cha kuweka rehani maisha yetu kiasi hiki? Haya yamefanywa kwa maslahi ya nani ili kuwaua Watanzania?

Kama wahusika hawatawajibika na serikali haitachukua hatua katika kuwawajibisha waliohusika na sakata hili sisi wananchi hatutaielewa kabisa serikali yetu! Itabidi tuelezwe serikali ipo kwa maslahi ya raia wa nchi ipi kama si raia wake; Watanzania?

Kwa mujibu wa nyaraka za Mamlaka ya Mapato Tanzania (TRA), mzigo huo ulifika Bandari ya Dar es Salaam tarehe 18 Julai, 2011. Wizara ilipata taarifa siku ya Jumamosi kwamba samaki hao wanahisiwa kuchafuliwa na mionzi ya nyuklia iliyotokea huko Japan, mwezi Machi, 2011.

Hakuna asiyejua kuwa mionzi ya nyuklia ina athari kubwa sana kwa afya ya jamii. Dalili za awali zinafanana na za mtu anayefanyiwa tiba ya mionzi kwa kansa: kichefuchefu na uchovu, kisha kutapika. Baada ya hapo mtu hupoteza nywele na kuharisha.

Lakini kama mfiduo (exposure) ni mkubwa, hatua ya pili kwa ujumla ni uharibifu wa utando wa matumbo, kuhara sana kunakosababisha upungufu wa maji mwilini, baadaye uharibifu kwenye mfumo wa neva kunakosababisha kupoteza fahamu, na hatimaye kifo.

Je, tuliowaamini kutuongoza haya ndiyo malipo yao kwetu? Kwa nini wahusika wasiwajibike kwa (uzembe?) walioufanya kama si kitu kidogo kimetumika kuruhusu samaki hawa waingizwe nchini?

Mungu ibariki Tanzania...

BINGU WA MUTHARIKA: Atwishwa zigo la lawama baada ya wafadhili kujitoa kuisaidia Malawi

 Bingu wa Mutharika

 Prof. Peter Mutharika

LILONGWE

Malawi

LICHA ya kukabiliwa na changamoto nyingi, Rais Bingu wa Mutharika wa Malawi amemteua mkuu mpya wa jeshi, siku mbili baada ya waandamanaji 18 kuuawa, pale polisi walipofyatua risasi na moshi wa kutoa machozi, ili kuzima maandamano sehemu mbalimbali za nchi.

Brigadier-Jenerali Henry Odillo amechukua nafasi ya Jenerali Marko Chiziko, ambaye mkataba wake wa ajira umemalizika. Nchi sasa ni shwari lakini viongozi wa maandamano, wameonya kuwa watafanya maandamano mengine iwapo rais hatozungumza nao.

Maafisa wa matitabu kutoka hospitali moja nchini Malawi wanasema kuwa kwa uchache watu 18 wameuawa katika ghasia za maandamano nchini humo. Jeshi lilipelekwa katika mji mkuu wa Lilongwe, wakati ambapo maandamano yalikuwa yamerejelewa katika miji jirani. Msemaji wa polisi alithibitisha kifo kimoja tu lakini maafisa kutoka hospitali wakasema watu wanane wameuawa.

Waandamanaji walighadhabika kwa kuongezwa kwa bei za bidhaa na vilevile na Rais Bingu wa Mutharika. Rais wa Mutharika alilihutubia taifa na kusema yuko tayari kwa mazungumzo na wapinzani na makundi ya kiraia.

Makundi ya kiraia yalioandaa maandamano hayo yamesema kuwa Malawi inakabiliwa na mzozo mbaya zaidi wa kiuchumi tangu kupatikana uhuru miaka 47 iliyopita. Serikali hivi karibuni iliidhinisha bajeti ya kubana matumizi na kuongeza kodi ili kupunguza kutegemea misaada baada ya wafadhili wengi kukatiza misaada yao kwa Malawi.

Kufuatia hatua ya nchi ya Uingereza kutangaza kutotoa msaada wa fedha kusaidia bajeti ya nchi ya Malawi, upinzani nchini humo umemtupia lawama rais Bingu wa Mutharika kuifikisha nchi hiyo hapo ilipo. Msemaji wa chama cha Malawi Congress Party, Nancy Tembo, amesema kuwa serikali ilifanya maamuzi yenye hasira kuvunja uhusiano wa kibalozi na nchi ya Uingereza wakati akijua fika nchi hiyo inategemea kwa kiasi kikubwa msaada wa nchi hiyo.

Miezi michache iliyopita rais Mutharika alitangaza kusitisha uhusiano wa kibalozi na nchi ya uingereza kufuatia matamshi ya balozi wake nchini humo ya kukosoa utendaji wa serikali yake. Wafadhili wameishutumu Malawi kwa kufuja uchumi na kukosa kuzingatia haki za binadamu. Maandamano hayo yamefanyika katika miji mingi lakini vifo vimetokea katika mji wa Mzuzu kilomita 300 Kaskazini mwa Lilongwe.

Siku ya Alhamisi wiki iliyopita msemaji wa mfuko wa kuchangia maendeleo wa serikali ya Uingereza alitangaza mfuko huo kusitisha msaada wa kifedha wa zaidi ya euro milioni 19 kwenye bajeti ya serikali ya malawi kwa kile kilichotokea.

Wabunge wa upinzani nchini humo wameishutumu serikali yao wakitaka iombe radhi kwa nchi ya Uingereza ili kuweza kupatiwa fedha hizo ambazo nchi ya Uingereza ndio mshirika mkubwa wa bajeti ya nchi hiyo.

Askofu Maurice Munthali, naibu katibu mkuu wa kanisa la Kipresbyteri aliyekwenda katika chumba cha kuhifadhia maiti kutambua waliouawa alisema wote waliokufa wanaonesha walipigwa risasi, jambo ambalo limethibitishwa na wauguzi. Askofu huyo alisema pia baadhi ya wale walio hospitali hawakushiriki katika maandamano bali walijikuta katikati ya vurugu hizo.

Mashambulio

Taarifa zaidi zasema kuwa mali ya Waziri mmoja wa serikali imeshambuliwa na waandamanaji katika mji huo. Baadhi ya waandamanaji hao wanaomtaka Rais Bingu wa Mutharika ajiuzulu. Polisi nao wametumia gesi za kutoa machozi mjini Lilongwe kuwatawanya waandamanaji na vilevile wameweka vizuizi kuwazuia watu kuingia katika mji huo.

Mmiliki wa radio moja ya kibinafsi nchini humo, Alaudin Osman, aliliambia Shirika la Habari la Uingereza (BBC) kuwa ameagizwa na vyombo vya utawala kutopeperusha matangazo ya moja kwa moja kwa kuwa inadaiwa yanachochoea kinachoendelea hivi sasa.

Malawi ni mojawapo ya nchi masikini zaidi ulimwenguni ambapo asilimia 75 ya idadi ya watu nchini humo hutumia chini ya dola moja katika matumizi yao ya kila siku.

Historia yake

Bingu wa Mutharika amezaliwa 24 Februari 1934. Ni mwanauchumi, mwanasiasa, na Rais wa aasa wa Malawi. Aliingia madarakani mnamo Mei 24, 2004, baada ya kushinda uchaguzi wa urais.

Kwa msaada wa Rais Bakili Muluzi, Mutharika alishinda uchaguzi wa 2004 kama mgombea wa United Democratic Front (UDF), akaimega UDF (ambayo imebakia chini ya utawala wa Muluzi) mwezi Februari mwaka 2005, hata hivyo, kutokana na kutokubaliana juu yake kuhusu kampeni ya kupambana na rushwa. Kisha alianzisha chama kipya, Democratic Progressive Party (DPP), lakini hakuwa na wingi wa wabunge kwa muhula wake wote wa kwanza. Alishinda awamu ya pili katika uchaguzi wa Mei 2009, na pia kupata wabunge wengi.

Maisha binafsi

Alizaliwa akiwa Brightson Webster Ryson Thom katika eneo la Thyolo, kilomita 30 kutoka mji mkuu wa kibiashara wa Malawi, Blantyre. Aliamua kulitumia jina la familia la Mutharika na kujipa jina la kwanza la Bingu katika miaka ya 1960 wakati Umoja wa Afrika ulipokuwa ukifanya kazi ya ukombozi katika bara hili.

Baadaye aliongeza kiambishi cha 'wa' kati ya majina yake ili kuficha utambulisho wake ili kuukwepa usalama wa taifa wa Hastings Kamuzu Banda, hata kama hakuwa mpinzani wa kisiasa wa Banda.

Muda mfupi baada ya Mgogoro wa Baraza la Mawaziri mwaka 1964, Mutharika alikuwa mmoja wa Wamalawi 32 waliochaguliwa na Banda kusafiri kwenda India kwa udhamini wa Indira Gandhi kwa masomo ya diploma ya muda mfupi (fast track). Alipokuwa India, Mutharika alipata shahada yake ya Uchumi.

Maisha ya kifamilia

ETHEL MUTHARIKA:

Amemuoa Ethel Mutharika Zvauya, mwanamke wa asili ya Zimbabwe, ambaye aliwahi kuwa sababu ya kuleta utulivu katika kipindi cha kwanza cha siasa za Bingu kati ya 2004 na wakati wa kufariki kwake. Mutharika na Ethel walikuwa na watoto wanne pamoja. Baada ya kusumbuliwa muda mrefu na kansa ambayo ilimpeleka Ufaransa na Afrika Kusini kutafuta tiba, mke wa Mutharika alifariki Mei 28, 2007. Siku ya maombolezo ilitangazwa kwa ajili yake mnamo Januari 22, 2010.

CALLISTA MUTHARIKA (CHAPOLA-CHIMOMBO):

Baadaye mwaka 2010, Mutharika alitangaza mipango ya kuoana na Callista Chapola-Chimombo, Waziri wa zamani wa Utalii ambaye aliyekuwa na miaka 50. Wawili hao walioana mwaka 2010 katika harusi iliyogharimu milioni 200 pesa za Malawi kwenye Uwanja wa Civo mjini Lilongwe. Harusi ilifadhiliwa kwa gharama ya umma.

PETER MUTHARIKA:

Ni ndugu wa Mutharika, profesa wa sheria katika Chuo Kikuu cha Washington mjini St Louis. Mei mwaka 2009, alichaguliwa kwenye Bunge la Malawi, na Aliteuliwa kwenye Baraza la Mawaziri la Malawi kama Waziri wa Sheria na Mambo ya Katiba. Kwa sasa ni Waziri wa Elimu. Mutharika anamuandaa mdogo wake kuchukua urais, na Peter anatarajiwa kwa kiasi kikubwa kuwa mgombea kupitia DPP katika uchaguzi wa 2014.

Elimu

Mutharika alikuwa mtoto wa mwalimu mkuu wa shule ya msingi. Alipata elimu India katika Chuo cha Biashara cha Shri Ram, Chuo Kikuu cha Delhi, ambapo alipata shahada ya Uchumi. kisha alisoma na kufuzu shahada ya uzamili katika uchumi. Baadaye akapata shahada ya uzamivu katika Uchumi na Maendeleo kutoka Pacific Western University.

Kazi na siasa

Mutharika aliwahi kuhudumia katika asasi za kiraia na alitumia muda katika serikali ya Zambia. Mwaka 1978, alijiungana na Umoja wa Mataifa, ambapo hatimaye akawa Mkurugenzi wa Biashara na Fedha wa Maendeleo ya Afrika. Mwaka 1991 alichaguliwa kuwa Katibu Mkuu wa Soko la Pamoja la Mashariki na Kusini mwa Afrika (COMESA), kanda yenye nchi 20.

Baada ya Banda kulazimishwa kuanisha vyama vingi, Mutharika nadaiwa kuwa mmoja wa waanzilishi wa UDF, chama kilichoshinda uchaguzi wa kwanza wa Malawi wa vyama vingi mwaka 1994. Mutharika wakati huo alikuwa msaidizi wa kiongozi wa UDF, Rais Bakili Muluzi, lakini akawa mkosoaji wa sera za Muluzi za uchumi, na kuondoka UDF.

Alianzisha United Party (UP) mwaka 1997 na kushindana na Muluzi bila mafanikio katika uchaguzi wa 1999, akiambulia chini ya asilimia 1 ya kura. Mutharika aliifuta UP na kurudi UDF baada ya kuteuliwa naibu gavana wa Benki Kuu ya Malawi. Aliteuliwa kuwa Waziri wa Uchumi, Mipango na Maendeleo mwaka 2002, na baadaye kuteuliwa na Muluzi kama mrithi wake.

Makala haya yameandaliwa na Bishop J. Hiluka kwa msaada wa vyanzo mbalimbali vya habari vya kimataifa

Miaka 50 ya uhuru na nadharia ya Mkukuta ya kupunguza umasikini

 Waziri wa Fedha na Uchumi, Mustafa Mkulo (kulia), 

akichati na Katibu Mkuu wake, Ramadhan Khijah (katikati) 

pamoja na Naibu Katibu Ofisi ya Rais Tume ya Mipango, 

Clifford Tandari mara baada ya uzinduzi wa mchakato 

wa majadiliano ya Mpango wa Kukuza Uchumi na Kuondoa 

Umaskini Tanzania (Mkukuta).

 

 

 Rais Jakaya Kikwete

 

BISHOP J. HILUKA

Dar es Salaam

MKUKUTA ni neno lililojipatia umaarufu mkubwa katika jamii ya Tanzania toka mpango huo ulipozinduliwa mwaka 2005. Ni neno maarufu ingawa Watanzania wengi hata hawajui ni kitu gani au kirefu chake, na limekuzwa zaidi na wanasiasa, hasa wa chama tawala, CCM.

Hata hivyo kirefu cha Mkukuta ambacho ni Mkakati wa Kukuza Uchumi na Kupunguza Umasikini Tanzania, bado kinatuwia vigumu wengi wetu kuelewa mkakati huo unatekelezwa namna gani. Mkakati wa kwanza wa kupunguza umasikini ulizinduliwa mnamo Oktoba 2000 na kutekelezwa kuanzia 2005 hadi 2010. Hivi sasa tuna Mkukuta Awamu ya Pili.

Mojawapo ya eneo ambalo Mkukuta ulipaswa kujikita ni kwenye ukuaji wa uchumi na kupunguza umasikini wa kipato kwa wanawake na wanaume wa maeneo ya vijijini wanaoishi chini ya mstari wa umasikini wapungue toka asilimia 38.6 hadi asilimia 14.

Kupungua kwa umasikini kutatokana tu na wakazi wa maeneo ya vijijini ambao wengi wao ni wakulima wadogo endapo watajengewa uwezo wa kuongeza tija na kupata faida ndani na nje ya sekta ya kilimo. Kuwezesha kutafuta masoko ya uhakika ya bidhaa za kilimo. Kuwajengea uwezo wa kuongeza thamani mazao wazalishayo ili waweze kupata faida.

Tukiwa tunaelekea miaka 50 tangu tujipatie uhuru toka kwa Waingereza, huku tukiwa kwenye awamu ya pili ya mpango huu wa Mkukuta baada ya awamu yake ya kwanza kufika mwisho wake mwaka jana 2010, umasikini wa Watanzania bado uko pale pale na umeendelea kukita mizizi hasa maeneo ya vijijini, ingawa serikali inajigamba kuwa uchumi wa nchi unakua.

Umasikini wa kipato vijijini unachangiwa na wakulima kuendesha kilimo cha kujikimu kwa kutegemea mvua, uzalishaji duni, nguvukazi haba na vitendea kazi duni ingawaje huduma za kilimo cha umwagiliaji zinaonesha kuanza kukua lakini wananchi wengi hawatumii kutokana na ubunifu mdogo.

Mitaji na fursa finyu ya kupata mikopo ni changamoto kwa wakazi wengi wa vijijini. Hata maeneo ya mijini ambayo tatizo lilionekana sio kubwa sana ukilinganisha na maeneo ya vijijini hali ni mbaya vilevile.

Nakubali kuwa yapo maeneo ambayo wananchi wake hawahitaji fedha kwa ajili ya mitaji ya kuongeza kipato lakini wanakabiliwa na umasikini wa kipato kutokana na sheria ambazo kama zingerekebishwa zingeweza kuwajengea mazingira mazuri ya kuinua hali za maisha yao.

Nadhani kila kitu kipo wazi kuwa malengo ya serikali ya kupunguza umaskini hadi kufikia mwaka huu ambapo nchi yetu itaadhimisha miaka hamsini ya uhuru, kupitia mpango huu wa Mkukuta yameonesha kushindwa kabisa na maisha ya Watanzania yanazidi kuwa magumu.

Ingawa takwimu zinaonesha kuwa uchumi umekuwa ukikua kwa wastani wa asilimia saba miaka ya karibuni (nadhani kwa kanuni ya 'Head in the oven and legs in the freeze, the average is comfortable'), lakini hakuna unafuu wowote kwa wananchi wa kawaida.

Hata Malengo ya Mpango wa Milenia (MDGs) kupunguza umaskini kwa asilimia 50 ifikapo mwaka 2015 hayatafikiwa kwa kuwa uchumi wetu bado umeendelea kuwa tegemezi kwa kiwango kikubwa, na sasa tuna hili balaa kubwa lisiloonesha dalili zozote za kumalizika pamoja na serikali kujigamba kupata tiba yake; janga la umeme ambalo mimi hupenda kuliita 'mgawo wa giza'.

Ni aibu kubwa kwa nchi hii inayojisifu kufikia miaka 50 ya uhuru huku ikiwa bado inashindwa kujitegemea kwenye bajeti yake, ikikumbwa na janga la mgawo wa giza na matatizo lukuki. Bajeti yetu kila mara imekuwa haina jipya kwa kuwa haijabainisha njia za kutengeneza utajiri mpya kama vile kuongeza viwanda vya uzalishaji mali na kuwekeza nguvu kubwa kwenye kilimo ili kiwe na tija.

Vipaumbele vya serikali kila mara vinaonekana ni vya bajeti dhaifu na ya kivivu ambayo hata mimi nisiye mchumi naweza kuiandika hata nikikurupushwa usingizini.

Sioni kabisa kipaumbele cha uhakika katika sekta ya elimu ambayo ndiyo inaweza kuwa njia kuu ya kukuza uchumi na serikali yetu imeishia kujenga shule za kata, ambazo ukijaribu kuzikosoa utaiona hasira ya watawala watakaokuona kama msaliti wa maendeleo.

Shule hizi nyingi hazina walimu na zimeishia kuwa vijiwe vya wasichana kupata mimba kwa kuwa wanafika shuleni na kukaa bila kufundishwa.

Pia kwa hili la wabunge bila kujali itikadi zao kuikataa bajeti ya Wizara ya Nishati na Madini ni uthibitisho tosha kuwa miaka hamsini baada ya uhuru, bila nishati ya uhakika Mkukuta ni sawa na porojo kwa kuwa hakuna kinachoweza kufanyika. Ukosefu wa nishati ya uhakika ni kiashirio kwamba Watanzania wasitarajie faraja yoyote.

Tanzania ingefanikiwa katika mpango huu endapo kama ingeharakisha kutekeleza mpango wa kuanzisha vitambulisho vya taifa, baada ya sheria hiyo kupitishwa na Bunge mwaka 1986.

Vitambulisho hivyo vingesaidia katika mfumo wa utambuzi wa wananchi wake na kurahisisha kazi ya kuwajua walipa kodi wote na hivyo mzigo huo kubebwa na wachache kiasi kwamba lazima nchi kama hiyo itembeze bakuli katika kutekeleza bajeti yake.

Mungu ibariki Tanzania